Uncategorized

albert moukheiber empathie et justice sociale
Kart #14 | Interview met Albert Moukheiber: empathie en sociale rechtvaardigheid 1024 576 L'Ilot

Kart #14 | Interview met Albert Moukheiber: empathie en sociale rechtvaardigheid

Foto: ©Bojana Tatarska

Op het moment van dit interview is Albert Moukheiber on-derweg naar de gevangenis van Valence, waar hij discussies met gedetineerden zal leiden.  Hij is wetenschapper, doctor in de cognitieve neurowetenschap-pen en klinisch psycholoog,  gespecialiseerd in cognitieve voo-roordelen en de mechanismen  achter meningsvorming.

Hij is zeer begaan met kwesties op het gebied van sociale recht-vaardigheid en was bereid onze vragen te beantwoorden over empathie, onverschilligheid en ons collectieve vermogen om solidair te blijven.

Mogen we ons in 2026, in de huidige maatschappelijke context, afvragen welke rol onze onverschilligheid speelt?

ALBERT MOUKHEIBER : Het is moeilijk om deze vraag te beantwoorden. Het eerste is het nostalgische vooroordeel, dat inhoudt dat we denken dat het vroeger per se beter was. De situatie verslechtert, dat valt niet te ontkennen, maar op welke tijdschaal bekijken we dat? Het tweede effect is de gewenning. Gewenningseffecten zijn overal aanwezig, met name bij generaties die opgroeien in omgevingen waar het normaal wordt om mensen op straat te zien slapen. 

Ons brein is een vergelijkend orgaan en raakt gewend aan de normen.

Er is nog een derde effect: dat van herhaling die nergens toe leidt. Anders vervallen we in wat men ‘aangeleerde hulpeloosheid’ noemt: ‘Oké, het is onaanvaardbaar, maar aangezien we er toch niets aan kunnen doen, probeer ik niet meer in te grijpen.’

Bestaat het risico dan dat onverschilligheid geleidelijk de plaats inneemt van empathie?

ALBERT MOUKHEIBER : Ja, dat kan, hoewel dat niet automatisch gebeurt. Als ik empathie voel voor een situatie, maar eraan gewend raak, kan ik er onverschillig tegenover komen te staan omdat ik het niet meer opmerk. Het is niet eens per se onverschilligheid: het is onzichtbaarheid. Vandaar het belang om noodsituaties zichtbaar te blijven maken.

Wat verliest een maatschappij wanneer ze het normaal begint te vinden dat een kind in een auto slaapt?

ALBERT MOUKHEIBER : Het verliest de waarde van solidariteit en wederzijdse hulp. We moeten ook beseffen dat onze reacties zeer selectief zijn. Sommige mensen raken ontroerd door het lot van een achtergelaten dier, maar niet door dat van een mens. Anderen zijn geraakt door ondervoede kinderen in een bepaald land, maar niet per se in een ander. Empathie is zeer selectief, afhankelijk van de manier waarop we sociale groepen indelen.

Moet empathie worden beschouwd als ons moreel kompas?

ALBERT MOUKHEIBER : Empathie moet één van de vele factoren zijn. Het kan niet ons enige criterium zijn. Ik denk juist dat mijn morele kompas mij in staat moet stellen solidair te zijn met mensen voor wie ik geen empathie voel.

De collectieve plicht die we hebben, is om te weten hoe we solidariteit en wederzijdse hulp tot leven kunnen brengen, zelfs als er geen empathie is. 

Empathie zou geen voorwaarde moeten zijn voor altruïsme. We zouden dus niet moeten wachten tot we empathie voelen om altruïsme te tonen.

Als we niet langer geraakt worden door het lijden van anderen, verwijderen we ons dan ook van onszelf?

ALBERT MOUKHEIBER : Nee, helemaal niet. Mensen die in staat zijn te martelen, kunnen een sterk inlevingsvermogen behouden voor zichzelf, hun clan of hun familie. Dit kan hen zelfs helpen om hun verachtelijke daden te rechtvaardigen: “Ik ben vreselijk tegen die persoon, maar ik bescherm de mijnen en geef hen liefde. Ik bescherm mijn groep.”

In het maatschappelijk werk spreekt men van empathische burn-out. Gaat het hier om een verzadiging aan empathie?

ALBERT MOUKHEIBER : Ja, maar dan is het niet echt empathie meer: het is emotionele besmetting. Dat gebeurt wanneer ik geen grens meer kan trekken tussen het lijden van anderen en dat van mijzelf. 

Empathie houdt in dat je je de emotionele toestand van de ander voorstelt, terwijl je je tegelijkertijd realiseert dat die niet de jouwe is. In een toestand van verzadiging kan dat leiden tot een burn-out. Professionals in de sociale sector worden hier vaak mee geconfronteerd: te veel leed, te veel emotionele besmetting en te veel machteloosheid.

Zou het risico niet zijn dat we wezens zonder emoties worden?

ALBERT MOUKHEIBER : Nee, we gaan geen emotieloze wezens worden. Het risico is daarentegen dat we het leed rationaliseren terwijl we blijven denken dat we goede mensen zijn. Het risico is dat we afglijden naar meer individualisme, terwijl we sociale wezens zijn. Er is sprake van een soort afbrokkeling van solidaire samenlevingen, terwijl deze juist de basis vormen van democratische samenlevingen. Het risico is dat we dit model kwijtraken.

In het verleden hadden sommige samenlevingen en beschavingen geen enkel inlevingsvermogen voor mensen buiten hun eigen groep. Er waren wel degelijk emoties. Daarom strijden we vandaag de dag voor een maatschappijmodel dat de sociale dimensie van de mens niet uit het oog verliest.

Ontdek onze nieuwe publicatie
’t Eilandje lanceert de Ilot Solidarity Challenge 1024 576 L'Ilot

’t Eilandje lanceert de Ilot Solidarity Challenge

’t Eilandje lanceert de Ilot Solidarity Challenge

Omdat solidariteit geen grenzen kent, lanceert ’t Eilandje een nieuwe uitdaging voor de sportwereld: de Ilot Solidarity Challenge.

Het jaar 2026, dat net is begonnen, belooft bijzonder moeilijk te worden voor de mensen die dagelijks onze opvangcentra binnenstappen. Een noodsituatie waar L’Ilot zich niet bij neerlegt. Daarom hebben we besloten om de L’Ilot Solidarity Challenge te lanceren.

Het idee: bruggen slaan tussen de dagelijkse realiteit van een vereniging die elke dag mensen in zeer precaire situaties ondersteunt en sporters die soms ten onrechte worden afgeschilderd als vervreemd van de realiteit. Want de strijd tegen dakloosheid in Brussel en België gaat ons allemaal aan.

Tweede uitdaging met RSC Anderlecht

In maart geeft Christian Burgess het stokje door aan Anderlecht om deze golf van solidariteit tegen dakloosheid voort te zetten. De challenge? Voor elk doelpunt dat in maart wordt gescoord, schenkt elk lid van het team en de staf van Anderlecht 20 euro, en 500 euro per clean sheet, om ’t Eilandje te steunen in de strijd tegen dakloosheid.

Een solidaire challenge om dakloosheid te bestrijden

In januari gaf Royale Union Saint-Gilloise de aftrap met aanvoerder Christian Burgess: dankzij de inzet van het team en de supporters hebben we €9774,67 ingezameld voor ’t Eilandje.

En nu is het uw beurt: donateurs, supportersgroepen en fans, doe mee aan de L’Ilot Solidarity Challenge en kom in actie. Union heeft bijna €9774,67 ingezameld voor ’t Eilandje — u kunt het nog beter doen. Ga de challenge aan en doe een donatie via onze online inzamelingsactie om ons concreet te helpen in de strijd tegen dakloosheid. Aarzel ook niet om de link naar deze inzamelingsactie te delen met uw vrienden en familie om ons te steunen.

Ik draag bij aan de online inzamelingsactie

Help ook u ons om dakloosheid te bestrijden en laat de teller stijgen door een gift te doen.

Samen scoren we doelpunten. Samen scoren we punten tegen dakloosheid.

Ik doe een gift
Neem deel aan de 20 km van Brussel 2026 met ’t Eilandje! 1024 576 L'Ilot

Neem deel aan de 20 km van Brussel 2026 met ’t Eilandje!
DIT JAAR VINDT DE 20 KM DOOR BRUSSEL PLAATS OP ZONDAG 31 MEI. WILT U DEELNEMEN? LOOP OF WANDEL TEN VOORDELE VAN ILOT EN HELP ONS OM HOMELOOSHEID DUURZAAM TE BESTRIJDEN!

Al meer dan 40 jaar trekt de 20 km door Brussel elk jaar bijna 40.000 deelnemers! Een niet te missen evenement voor sportievelingen die op zoek zijn naar uitdagingen!

Ook dit jaar neemt ’t Eilandje weer deel aan de 20 km door Brussel met een team van hardlopers en hardloopsters. Maar ook wandelaars en wandelaarsters. Als u zich voor €50 aansluit bij het team van ’t Eilandje, profiteert u van tal van voordelen, die u hieronder kunt ontdekken.

Waarom deelnemen aan de 20 km door Brussel 2026 met ’t Eilandje?
  • Door €50 te betalen, draag je bij aan de inschrijvingskosten en aan de organisatie op de dag van het evenement.
  • Door minimaal €60 per persoon in te zamelen (verplicht), steun u onze acties voor daklozen en mensen die slecht gehuisvest zijn.
  • U hoeft zich nergens zorgen over te maken: wij zorgen alle inschrijvingsformaliteiten bij de organisatoren van de 20 km van Brussel.
  • Een beveiligde vestiaire op onze stand waar u uw spullen kunt achterlaten.
  • We trakteren u op een heerlijke zoete en hartige brunch bereid door Les Cuisines de L’Ilot, zodat u snel weer op krachten komt.
  • U ontvangt een uniek T-shirt in de kleuren van ’t Eilandje.
  • Een glas van de vriendschap aan het einde van de race.
Groepen/Bedrijven
  • Inschrijvingseld: €50 per loper  (Dit bedrag dekt alleen de inschrijving voor de 20 km door Brussel en de organisatiekosten van ’t Eilandje)
  • Daarbovenop start uw bedrijf een inzamelingsactie met een minimum van €60 per loper (bijvoorbeeld: 10 lopers = €600 opgehaald).  Met uw inzamelingsactie kun je rechtstreeks onze acties echt steunen.
  • Bied uw team een unieke teambuildingervaring waar sport, solidariteit en plezier hand in hand gaan! Alles wordt voor jullie geregeld: inschrijving voor de 20 km, startnummers, beveiligde kleedkamer op onze stand, heerlijk zoete én hartige brunch na de race, … Een toegankelijke uitdaging voor alle fitnessniveaus, ideaal om teamspirit te versterken.

Om u als groep/bedrijf in te schrijven en voor alle vragen kunt u contact opnemen met Martin Grimberghs: m.grimberghs@ilot.be – 0487/22.32.86

Vragen? Neem contact op met Martin Grimberghs: m.grimberghs@ilot.be | 0487/22.32.86

sans abrisme
10.000 daklozen: “In ellende bouw je geen welvarend Brussel” 1024 576 L'Ilot

10.000 daklozen: “In ellende bouw je geen welvarend Brussel”

Foto: ©Arnaud Ghys

De resultaten van de laatste telling van de dak- en thuisloze mensen in Brussel, gepubliceerd door Bruss’Help op 18 juni, onthullen een harde realiteit die moeilijk te negeren valt: bijna 10.000 mensen leven zonder stabiele woning in onze hoofdstad, een stijging van 25% in 2 jaar!

Met de zorgwekkende stijging van de dakloosheidscijfers vragen Brusselse bedrijven en de sociale sector om politieke engagement in de strijd tegen dakloosheid.

Belangrijkste cijfers uit de telling

De laatste telling van daklozen en slecht gehuisveste mensen in Brussel laat alarmerende resultaten zien:

Bijna 10 000 mensen in situatie van dakloosheid en slechte huisvesting waaronder :

  • meer dan 1600 minderjarigen
  • bijna 1000 mensen die op straat leven, een stijging van 20%
  • meer dan 2000 mensen in kraakpanden en tijdelijke bezettingen.

Als leidinggevenden van bedrijven gevestigd in Brussel en organisaties uit de sociale sector kunnen wij niet zwijgen over deze situatie. Het is onze plicht eensgezind op te roepen tot een krachtig politiek antwoord op deze uitdaging die onze regio hard raakt.

Deze oproep komt bovendien in een bijzondere context. Een jaar na de verkiezingen van juni 2024 zit het Brussels Gewest nog steeds zonder regering. Deze politieke stilstand kan geen rechtvaardiging zijn voor het uitstellen van maatregelen om de economische en sociale urgenties aan te pakken die de Brusselaars en haar ondernemingen (kort gezegd de hele Brusselse samenleving) raken.

Een gedeelde bezorgdheid

Dakloosheid is een duidelijke sociale uitdaging, maar ook een sociaal-economisch probleem.
De gevolgen, naast het menselijke leed, voeden het gevoel van onveiligheid, schaden de leefkwaliteit in de stad en de aantrekkelijkheid van Brussel als werk-, woon- en investeringsplek.

De afgelopen jaren hebben verschillende bedrijven hun bezorgdheid geuit over de achteruitgang van de leefomgeving in bepaalde wijken, zoals recentelijk aan de Naamsepoort. De laatste telling bevestigt deze signalen: uitsluiting verankert zich en breidt zich uit.

Toch kunnen wij niet instemmen met overhaaste oplossingen zonder na te denken over de gevolgen. Er moeten duurzame en structurele oplossingen komen.

Daarom roepen wij samen onze beleidsmakers op tot concrete oplossingen rond drie pijlers:

1. Toegankelijke huisvesting creëren voor alle Brusselaars

Toegang tot een woning is een fundamentele schakel in het bestrijden van dakloosheid. Wij vragen om een versterking van de investeringen en om het potentieel van de woningbouw te benutten, waaronder ook in huisvesting met een sociale bestemming en sociale woningen voor de meest kwetsbare doelgroepen.

2. De sociale en gezondheidszorg versterken in hun begeleiding van dakloze en slecht gehuisveste mensen

De diensten uit de dak- en thuislozenzorg kunnen de overvloed aan aanvragen niet meer aan. Het is daarom noodzakelijk om het beleid te versterken dat erop gericht is het aantal daklozen te verminderen door middel van re-integratie via huisvesting binnen de samenleving. Structurele financiering en verhoging van de middelen zijn noodzakelijk om er te geraken. Beleid rond re-integratie via huisvesting moet gekoppeld worden aan een integrale begeleiding: fysieke en mentale gezondheidszorg, administratieve ondersteuning, bestrijding van verslavingen, enz.

3. Werk maken van een menswaardig en realistisch migratiebeleid

Geen enkele maatregel zal dak- en thuisloosheid oplossen zonder structurele oplossingen voor mensen zonder papieren en personen die internationale bescherming aanvragen, die vandaag door de federale overheid in de steek worden gelaten.

De economische sector is, samen met partners uit het sociale middenveld, bereid bij te dragen aan deze uitdagingen :

1. Investeren in betaalbare huisvesting via doeltreffende publiek-private partnerschappen

De privésector kan hieraan bijdragen, onder meer via:

  • Ondersteuning bij het ter beschikking stellen van vastgoed aan Sociale Verhuurkantoren (SVK),
  • financiering en investering huisvestingsoplossingen voor iedereen.

2. Ondersteuning van versterkte begeleiding naar autonomie

Bedrijven kunnen hier actief aan deelnemen via :

  • giften ( zowel in competenties als financieel, voedselbanken of materiaal ) aan verenigingen,
  • het aanbieden van stages, jobs of opleidingen, onder andere via ondersteuning aan operatoren zoals Duo for a Job voor mentorship, Interkillar, Interface 3, …
  • actieve samenwerkingen met OCMW’s, sociale economie-operatoren of lokale reïntegratie-initiatieven.

3. Actie voor een inclusief migratiebeleid

Betere integratie via werk, zodra dit wettelijk mogelijk is, is essentieel.
Het is inconsequent dat mensen die kunnen werken zonder rechten en perspectieven worden gelaten. Wat betreft de mensen zonder wettig verblijf, moet er een gelijkheid van rechten en toegang tot legaal werk gegarandeerd worden. Dit kan bijvoorbeeld door de eis te schrappen dat men het grondgebied moet verlaten om een gecombineerde vergunning te verkrijgen. Dit is een essentiële maatregel, zowel voor de waardigheid van de werknemers als voor de strijd tegen zwartwerk.

Waarom mobiliseren wij ons?

Omdat Brussel een bijzondere eigenheid heeft in België. Als grote stad en hoofdstad wordt het geconfronteerd met uitzonderlijke uitdagingen. Specifieke antwoorden van de federale overheid zijn noodzakelijk, onder meer via een herfinanciering van het Gewest.

Omdat wij geloven dat sociale cohesie en diversiteit de basis zijn voor duurzame welvaart.

Omdat het imago van Brussel ook afhangt van haar vermogen om voor de meest kwetsbaren te zorgen.

Omdat een welvarende economie en een goed functionerende arbeidsmarkt essentieel zijn om duurzaam uit armoede te geraken.

Omdat de stad van morgen gebouwd wordt met al haar inwoners, niet ten koste van de meest kwetsbaren.

Omdat er, zonder aanpak van de sociale kloof, niet kan gebouwd worden aan een welvarend Brussel dat zijn volledig potentieel benut en volwaardig erkend wordt.

Ondertekenaars:

  • BECI – Brussels Enterprises Commerce and Industry, Lisa Isnard – Secretaris Generaal
  • AMA – Fédération des maisons d’accueil et des services d’aide aux sans-abri, Christine Vanhessen – Directeur
  • BICO-Federatie, Birger Blancke – Directeur
  • L’Ilot, Ariane Dierickx – Algemeen Directeur
  • Straatverplegers vzw, Emilie Meessen – Coördinator
  • Asbl DIOGENES vzw, Laurent Demoulin – Directeur
  • DUNE vzw, Frédérique Bartholeyns – Codirectrice.
  • Smes, Tanya Proulx – Co-Directeur
  • Samusocial, Sébastien Roy – Algemeen Directeur

Contactpersonen:

NL : Birger Blancke, Directeur van BICO-Federatie : 0494 47 04 24 – directeur@federationbicofederatie.be

FR : Louis Berny, Responsable de projets bruxellois de la Fédération des maisons d’accueil et des services d’aide aux sans-abri : 0477 07 27 48 – projets@ama.be

De carte blanche
kart être pauvre ça coûte cher
Kart #11 Arm zijn kost veel geld! 1024 334 L'Ilot

Kart #11 Arm zijn kost veel geld!

Op straat leven betekent meer betalen voor minder

Opvangcentra, huisvestingsdiensten, enz. Ontdek de concrete oplossingen van ’t Eilandje!

“Ik sla vaak maaltijden over. Ik krijg er buikpijn van, maar zo kan ik tenminste een nacht in een hostel betalen of een metrokaartje kopen om in de warmte te kunnen slapen.” – Julien*, 42 jaar

Eten, hygiëne, slapen… Op straat is alles duurder. Elke dag moeten duizenden mensen kiezen tussen eten en slapen, tussen zich warm houden en zich verzorgen. Overleven heeft een prijs. Op straat leven is niet gratis, de straat berooft je van alles: je zelfbeschikking, je gezondheid, je leven, je hoop… We zijn getuige van een ware financiële neerwaartse spiraal, die een groot aantal dakloze of slecht gehuisveste mannen, vrouwen en kinderen verhindert om uit de schulden te komen.

Noodopvangcentra

In ’t Eilandje zijn onze dagcentra een oase van rust te midden van de chaos: een warme maaltijd, een douche, een wasserette, psychosociale begeleiding, enz. Een beetje menselijkheid in een leven waarin alles ontbreekt. Maar door gebrek aan middelen moeten we deze centra twee dagen per week sluiten. Twee dagen zonder oplossing, twee dagen te veel.

“Je moet kijken naar de realiteit van de situatie: een afspraak maken bij een dokter is een nachtmerrie zonder referentieadres. En een eenvoudige behandeling voor een infectie kan me tot 35 euro kosten, als ik geluk heb…”. – Samira*, 29 jaar

Dankzij u bieden we concrete oplossingen aan honderden daklozen om er weer bovenop te komen. Elke gift is een extra kans dat onze centra elke dag van de week open kunnen blijven.

Doe een gift!

Huisvesting boven alles

De crisis is bijzonder ernstig in Brussel, maar treft ook Wallonië: het aandeel betaalbare woningen neemt over het algemeen af. De huurprijzen stijgen namelijk sneller dan de koopkracht en de kloof wordt steeds groter, waardoor de situatie bijna onoplosbaar wordt.

Bovendien kan de sociale huisvesting het probleem niet oplossen: er is de afgelopen jaren onvoldoende geïnvesteerd in het woningbestand, dat vandaag de dag ruimschoots ontoereikend is om aan de vraag te voldoen. Deze situatie dwingt huishoudens in een precaire situatie om huurprijzen te accepteren die ze op lange termijn niet kunnen betalen. Het gevolg laat vaak niet lang op zich wachten: ook het aantal huisuitzettingen neemt toe.

“Er zijn openbare douches, maar die zijn schaars en je moet er tussen de 1 en 3 euro voor betalen (een budget van 60 euro per maand). En je moet nog zeep, shampoo en maandverband kopen…”. – Astrid*, 19 jaar

In 2022 werden 7.134 daklozen of mensen in zeer precaire situaties geteld in de straten van Brussel. Dat is een stijging van 18,9 % ten opzichte van 2020. Bijna 25 % van deze mensen zijn kinderen. Een uiterst zorgwekkende realiteit waar we elke dag tegen strijden, dankzij gespecialiseerde diensten:

Deze verschillende huisvestingsdiensten belichamen de visie van onze vzw. Bij ’t Eilandje zijn we van mening dat de beste manier om iemand uit de dakloosheid te halen, is door hem of haar zo snel mogelijk een woning aan te bieden in combinatie met begeleiding. Deze aanpak verdedigt het principe dat een waardige woning de basis is van alles en dat zonder een woning niets duurzaam kan worden opgebouwd (voeding, rust, gezondheid, enz.).

* Valse voornaam. Al onze getuigenissen zijn gebaseerd op onze ervaringen in het veld om de anonimiteit van de mensen die we begeleiden te waarborgen.

Ik doe nu een gift!
Download onze nieuwe publicatie (in het Frans)
la rue tue sans abrisme
De straat is dodelijk: 30 jaar minder levensverwachting 1024 576 L'Ilot

De straat is dodelijk: 30 jaar minder levensverwachting

In België bedraagt de levensverwachting van daklozen slechts 49 jaar, tegenover meer dan 80 jaar voor de algemene bevolking. Dit huiveringwekkende cijfer illustreert de verwoestende impact van het leven op straat. Leven zonder thuis betekent elke dag geconfronteerd worden met kou, honger, ziekte en agressie, in een constante strijd om te overleven. Daklozen hebben een sterfterisico dat 6,5 keer hoger ligt dan dat van de rest van de bevolking. Een op de drie lijdt aan ernstige psychiatrische aandoeningen en een derde is verslaafd.

Deze brutale realiteit kan niet langer genegeerd worden: in 2023 stierven in Brussel meer dan 80 mensen op straat, dubbel zoveel als in 2009. Dakloze vrouwen hebben een nog lagere levensverwachting, met een gemiddelde van 46 jaar. Ongeveer twee derde van hen sterft aan ziekte of als gevolg van agressie, vaak te midden van algemene onverschilligheid.

Hoe kunnen we in een land als het onze deze situatie in 2024 nog steeds tolereren? Deze cijfers zijn een wrede weerspiegeling van een samenleving die de meest kwetsbaren aan hun lot overlaat.

’t Eilandje werkt elke dag om deze tragedies te voorkomen. Maar de nood is immens. Nu handelen betekent weigeren om de straat een plek zonder rechten of bescherming te laten worden.

Ontdek onze acties
Doe een gift
Kart #9 Kwetsbare werknemers | Een realiteit bij de diensten van ‘t Eilandje 1024 576 L'Ilot

Kart #9 Kwetsbare werknemers | Een realiteit bij de diensten van ‘t Eilandje

Fragment uit het stripverhaal met Abdel de Bruxelles “Een klein expresso zonder suiker”, die het leven volgt van Steph’, een zelfstandige man die ondanks zijn werk financieel niet meer rond kan komen.

Daklozen “witte boorden”: het is niet nieuw dat ook kwetsbare werknemers bij ons aankloppen. Het sociale team en bewoners van onze opvanghuizen vertellen over hun ervaringen.

“De tendens stijgt”

“De tendens stijgt”, bevestigt Alexandra Todeanca, coördinatrice van het Opvanghuis voor mannen van ‘t Eilandje in Brussel. “Steeds vaker moeten we onze opvang aanpassen aan het feit dat bewoners ’s morgens opstaan om te gaan werken. Dat is uiteraard niet dezelfde dynamiek bij de maatschappelijke begeleiding.”

Bewoners die werk hebben maar niet in hun basisbehoeften kunnen voorzien, vooral qua huisvesting. Omwille van de stijgende huurprijzen en onvoldoende inkomsten komen ze in onze opvanghuizen terecht, hoewel ze werken. ‘t Eilandje werkt actief aan
structurele oplossingen, door te pleiten voor betere sociale bescherming en toegang tot fatsoenlijke huisvesting voor iedereen, om zo een einde te maken aan de vicieuze cirkel waarin mensen die op straat leven onvermijdelijk terechtkomen, of ze nu werken of niet.

“Mijn werk beschermt me niet meer”

Sayli is 29 jaar en kende tot voor kort “goedgevulde weken”. Eerst in de zaal, dan in de keuken als “chef” en altijd in “grote restaurants”. Het soort plaats “waar je niet met je duimen moeten staan draaien”. Werkdagen van 12 uren, 6 dagen per week, Sayli kent het. Van Atlanta tot Havana met regelmatige tussenstops in Brussel, Sayli leeft jaren als backpacker met koksmuts. Voor zijn omgeving leidt hij vooral “een topleven” aan de andere kant van de wereld. Naar eigen zeggen “werkt hij hard om van zijn passie te kunnen leven”.

Hij betaalt zijn huur in termijnen, maakt overuren en brengt de offers die daarbij horen. En de ontsporingen: alcohol en verslaving leidden tot een voortijdige terugkeer naar België. Zijn omgeving “valt uit de lucht”. Hij houdt het discreet. “Voorheen had ik, in hun ogen, geld, een auto, costumes. Maar dat was meer een façade dan de echte ik. Wie wordt rijk van zijn werk? Zij dachten dat ik mijn weg gevonden had, maar ik besefte dat ik mijn leven aan het ruïneren was.” Dan volgen negen dagen op straat, de eerste dagen dat hij niet werkt sinds dertien jaar. Nachten in de metro worden gevolgd door dagen slenteren.

Een telefoontje naar zijn zus bracht hem in contact met ‘t Eilandje en het Opvanghuis voor mannen van ‘t Eilandje “den 38”, waar hij afgelopen juni werd opgevangen. Enkele dagen later, weer aangesterkt, vindt Sayli een job “op amper twee uur tijd, in een Carrefour Express”. Fulltime, maar niet echt de baan van zijn dromen voor de man die ook nog studeert om gespecialiseerd opvoeder te worden. Sayli wil zijn gezicht niet verliezen, maar wil niet dat zijn situatie bekend wordt bij zijn collega’s. “Dat zou te verdacht zijn.” Dus “voor hen” is hij “de barmhartige Samaritaan, altijd goed gekleed”, die aan het eind van de dag de onverkochte voedingswaren van die dag “naar de daklozen” in ‘t Eilandje brengt. Voor zijn nieuwe huisgenoten bij ‘t Eilandje is hij de hardwerkende man die aan het eind van de dag kant-en-klare maaltijden mee naar huis neemt. Sayli stemt er zonder blikken of blozen mee in om dit dubbelleven te leiden. “Vandaag de dag beschermt mijn baan me niet, daarom is er ‘t Eilandje maar ik vertel mezelf dat het een stap is op weg naar een terugkeer naar onafhankelijkheid.”

Raadpleeg onze publicatie over kwetsbare werknemers
bd travail précaire
Kart #9 Kwetsbare werknemers | Interview met Philippe Defeyt “Is het normaal dat werknemers uitgebuit worden?” 1024 576 L'Ilot

Kart #9 Kwetsbare werknemers | Interview met Philippe Defeyt “Is het normaal dat werknemers uitgebuit worden?”

Fragment uit het stripverhaal met Abdel de Bruxelles “Een klein expresso zonder suiker”, die het leven volgt van Steph’, een zelfstandige man die ondanks zijn werk financieel niet meer rond kan komen.

Deze econoom en voormalig voorzitter van het OCMW van Namen, werpt een kritische blik op de toenemende onzekerheid van werknemers in België. Geconfronteerd
met een systeem dat slecht aansluit bij de nieuwe realiteit van werk, stelt hij de huidige instrumenten voor het meten van armoede in vraag en stelt hij structurele hervormingen voor.

De relevantie van de armoede-indicatoren is relatief

Voor Philippe Defeyt moeten we de manier waarop we armoede meten, dringend herzien. “Het armoedecijfer zoals dat vandaag de dag wordt berekend, op basis van het mediane inkomen, weerspiegelt niet de realiteit zoals die door veel mensen wordt ervaren. Iemand kan niet langer arm zijn volgens de statistieken maar nog steeds in precaire omstandigheden leven, of omgekeerd arm zijn volgens de indicator maar profiteren van een breed scala aan materiële hulpmiddelen (sociale huisvesting, gratis reizen, sociale gastarieven, enz.) die feitelijk tegen armoede beschermen.”

De armoede-indicator negeert factoren zoals een te hoge schuldenlast en gezondheidsgerelateerde kosten, die een directe impact hebben op de levensstandaard. Philippe Defeyt pleit voor indicatoren die rekening houden met de reële uitgaven die nodig zijn om een menswaardig leven te leiden. “Als in Wallonië alle mensen die in armoede leven morgen toegang zouden hebben tot sociale huisvesting, hun schulden kwijtgescholden zouden krijgen en gratis maaltijden zouden krijgen, zou het armoedecijfer zoals het vandaag gemeten wordt ongewijzigd blijven, omdat het enkel gebaseerd is op inkomen !”

Hij bespreekt ook de evolutie van definities van armoede, die politieke keuzes blijven die geworteld zijn in hun tijd: “Toen Europa besliste dat iemand als arm werd beschouwd als hij of zij niet 60% van het mediaan inkomen bereikte – terwijl de norm tot dan toe in België 50% van het mediaan inkomen was – verdubbelde het armoedecijfer in ons land bijna, van 7% naar 15% ! Wat we vandaag nodig hebben zijn indicatoren die de echte levensstandaard weerspiegelen, niet alleen inkomens.”

Arme werknemers en het risico op dakloosheid

Philippe Defeyt waarschuwt ervoor om werknemers in onzekere statuten, niet op één hoop te gooien. “Zeggen dat een werknemer arm is alleen omdat hij een laag loon heeft, vertroebelt het beeld. Wat telt is het huishouden waarin hij leeft: hetzelfde salaris als je alleenstaand bent of als je drie personen ten laste hebt, is niet hetzelfde.”

Door de instabiliteit van contracten (uitzendwerk, contracten van bepaalde duur, flexijobs) lopen werknemers een groter risico op baanonzekerheid. “Hoe gefragmenteerder het inkomen, hoe groter het risico om een werkende arme te worden. En als die mensen hun job verliezen, lopen ze het risico dat ze nooit de quota halen die nodig zijn om in aanmerking te komen voor een werkloosheidsuitkering. De wetgeving is gewoon niet aangepast aan hun situatie.”

We mogen niet vergeten dat jobonzekerheid ook een genderdimensie heeft: er zitten meer vrouwen dan mannen in deeltijdse jobs en contracten van bepaalde duur. “Vandaag de dag leven we in een maatschappij waarin sommige mensen 6.000 euro pensioen ontvangen terwijl anderen, vaak vrouwen, het moeten doen met minder dan 800 euro per maand. Dat kan je toch niet verdedigen.”

Philippe Defeyt is ook bezorgd over de toename van dakloosheid, vooral in Brussel. “De situatie verslechtert, en niet alleen door mensen zonder papieren. Zelfs als je hen niet meerekent in de cijfers, neemt het aantal daklozen toe. Achter deze realiteit gaat vaak een levenstraject schuil dat gekenmerkt wordt door geestelijke gezondheidsproblemen die hun bestaansonzekerheid nog vergroten.” Hij wijst erop dat voor sommige mensen programma’s zoals «Housing First» (die stabiele huisvesting bieden voordat andere hulp wordt geboden) goed werken, maar dat dit geen universele oplossing is en benadrukt het belang van het opnieuw opbouwen van een sociaal netwerk rondom de persoon (red: zoals de S.Ac.A.Do., de dienst Thuisbegeleiding van ‘t Eilandje, doet).

Raadpleeg onze publicatie over kwetsbare werknemers
bd travail précaire
Kart #9 Kwetsbare werknemers | De bestaansonzekerheid van werknemers in België, een steeds prangender maatschappelijk probleem 1024 576 L'Ilot

Kart #9 Kwetsbare werknemers | De bestaansonzekerheid van werknemers in België, een steeds prangender maatschappelijk probleem

Fragment uit het stripverhaal met Abdel de Bruxelles “Een klein expresso zonder suiker”, die het leven volgt van Steph’, een zelfstandige man die ondanks zijn werk financieel niet meer rond kan komen.

Opeenvolgende crisissen – de financiële, economische, gezondheids- en sociale crisissen – hebben onze maatschappij verzwakt en hebben werknemers in onzekere statuten hard getroffen. Onze vereniging, die actief is in de strijd tegen dakloosheid, is hier dagelijks getuige van : duizenden mensen worden geconfronteerd met jobonzekerheid, het verlies hun woning en een geleidelijke uitholling van hun rechten.

Bijna overal ter wereld heeft het extreemrechtse karakter van politieke debatten geleid tot marginalisatie van de meest kwetsbaren. In België luidt de recente verandering in het politieke landschap hervormingen in die flexibel werken lijken te bevoordelen ten koste van de jobzekerheid. In een klimaat van nieuwe regeringen op verschillende machtsniveaus is het cruciaal om de rechten van werknemers in onzekere statuten weer centraal te stellen in het debat.

Bij ‘t Eilandje weigeren we alleen de symptomen van die onzekerheid te behandelen. We bieden een uitgebreide begeleiding met als doel mensen in staat te stellen hun professionele stabiliteit en blijvende onafhankelijkheid te hervinden. We werken dagelijks samen met de politiek en de overheid en pleiten voor ambitieuze beleidshervormingen die focussen op betaalbare huisvesting, het automatisch toekennen van rechten, werkzekerheid, individualisering van sociale rechten en toegang tot geestelijke gezondheidszorg.

Ons land en onze gewesten moeten oorden van solidariteit worden, waar elke werknemer zijn of haar waardigheid en hoop kan hervinden. In deze geest werken we samen met Abdel de Bruxelles, een geëngageerde striptekenaar die graag de aandacht vestigt op het lijden dat gepaard gaat met onzeker werk. Zijn werk zal binnenkort beschikbaar zijn via al onze communicatiekanalen.

Veel leesplezier!

Ariane Dierickx, Algemeen Directeur

Raadpleeg onze publicatie over kwetsbare werknemers
travailleurs précaires
Voltijds en toch platzak: wanneer een job niet langer beschermt tegen kansarmoede 1024 576 L'Ilot

Voltijds en toch platzak: wanneer een job niet langer beschermt tegen kansarmoede

Stijgende huurprijzen, steeds hogere prijzen, een arbeidsmarkt die een maximale ‘uberisering’ in de hand werkt (waarin werkenden zelfstandige moeten worden, zonder enige zekerheid). Dit is de gevaarlijke cocktail die ons allemaal bedreigt en waardoor we alles kunnen verliezen ! Je denkt dat je veilig bent, beschermd tegen kansarmoede, maar dat is een terechte misvatting, want meer dan 2,1 miljoen Belgen lopen momenteel het risico op armoede of sociale uitsluiting [1].

Met 1426 euro per maand, leeft hij onder de armoededrempel [2]. Steeds meer mensen mét een job kloppen elke dag bij onze diensten aan. Hoewel ze een job hebben, kunnen veel mensen zich gewoon geen woning meer veroorloven. Deze vrouwen en mannen, vaak onzichtbaar voor de samenleving, worstelen dagelijks om de eindjes aan elkaar te knopen. Hun moed en ambitie blijven krachtig, maar worden soms snel opgeslokt door een dodelijke dynamiek: faillissement, ziekte, stijgende rekeningen… en stijgende prijzen die schaamteloos spelen met hun levens.

In een tijd waarin werk ons niet langer beschermt tegen armoede, moeten we ons verenigen en front vormen: dankzij uw giften kunnen onze opvangdiensten deze werkende mensen ondersteunen die zich in een onzekere situatie bevinden en dakloos zijn. Het is essentieel om deze mensen niet alleen een plek van steun, onderdak voor een aantal maanden te bieden, maar ook een plaats om te werken en elkaar te ontmoeten, zodat ze hun leven weer kunnen opbouwen, hun gevoel van eigenwaarde kunnen terugkrijgen en hun rechten kunnen herstellen. ‘t Eilandje biedt langdurige ondersteuning om mensen vooruit te helpen, hun zelfvertrouwen te herwinnen en weer op weg te helpen naar een leven dat voldoening geeft.

De loonindexatie compenseert de prijsstijgingen niet langer en sommige loonbarema’s weerspiegelen niet langer de realiteit van het leven. Steeds meer werkenden balanceren op de rand van sociale noodhulp, van voedselhulp, van energiearmoede. Sommige mensen kiezen ervoor om hun huis te delen om hun toekomst op korte termijn veilig te stellen. Anderen belanden gewoon op straat, zonder woning.

Kansarmoede onder werkenden is een sluipende plaag.

We reken op uw steun!

*schuilnaam. Al onze getuigenissen zijn gebaseerd op onze verschillende ervaringen op het terrein om de anonimiteit van de gebruikers van onze diensten te bewaren.

[1] https://statbel.fgov.be/nl/themas/huishoudens/armoede-en-levensomstandigheden/risico-op-armoede-sociale-uitsluiting

[2] In België ligt de armoedegrens op 1.450 EUR per maand voor een alleenstaande en 3.045 EUR voor een huishouden van twee volwassenen met twee kinderen.

Foto: ©Towfiqu Barbhuiya